को थियो भियतनाम स्वतन्त्र बनाउने पर्दा पछाडिको हिरोे? - Nepal Talk
कार्तिक ४ गते, २०७८

को थियो भियतनाम स्वतन्त्र बनाउने पर्दा पछाडिको हिरोे?

पटक हेरिएको

पार्वती खड्का

‘‘नक्कलमा सफल हुनुभन्दा मौलिकतामा सफल हनु राम्रो हुन्छ हर्मन मेलभिलले भनेको यो हरफले एकजना भियतनामी नागरिक हो चि मिन्हलाई सम्झायो । समयको विभिन्न काल खण्डमा देशले राम्रा मान्छेहरु पाउँछ । भियतनामले पनि पायो । भियतनाम स्वतन्त्र हुनुमा हो चि मिन्हको ठुलो त्याग थियो ।
उन्नाइस सय पैतालिसको अगस्त क्रान्तिमा भियतनामी युद्धको ईतिहासमा हो चि मिन्ह गतिलो माइलस्टोन बनेका थिए । उतिखेर भियतनाममा औपनिवेशिक शासनको अन्त्य र राजतन्त्रको त्यागको सुरुवात मात्र नभई भियतनामी स्वतन्त्रता र कम्युनिष्ट उन्मुख लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापनाको पहिलो र महत्त्वपूर्ण चरण पनि दर्साएको थियो । त्यो नेता जसले देश बनाउनमा निर्णायक भूमिका खेल्यो । उनले खाली खुटटा हिडथे । कसैले तँपाइले किन जुत्ता नलाउनुभएको भनेर सोधे भने उनी भन्थे,, ‘मेरा जनता भोकै छन मैले जुत्ता लगाको सुंहाउदैन । उनी सबैको प्यारा नेता थिए । त्यतिखेर उनका शुभचिन्तकहरुले हो ची मिन्हलाई “काका हो“ भनेर बोलाउने गर्थे ।

हो ची मिन्हको रणनीतिक योजनाको परिणाम थियो । उन्नाइस सय पैँतालिसको अगस्ट क्रान्तीको पछाडिको सफलतामा उनैको हात थियो । थोरै मात्र अधिकार प्रयोग गरेर उनले औपनिवेशिक शासकहरूलाई दबाब दिने काम गरेका थिए । हो चि मिन्ह अमेरिकी सेनाहरूसँग लडेका थिए । भियतनामको सफलता मुख्यतया उनैको उत्कृष्ट योजना र रणनीतिको कारण थियो ।

नेपालीमा एउटा आहान छ नि ‘‘हुने बिरुवाको चिल्लो पात नहुने बिरुवाको फुसा्रे पात भनेझै, उनी सानै उमेरदेखि ज्ञानी थिए । उनको त्यो स्वाभावले आफ्ना मानिसहरूलाई औपनिवेशिक शासकहरूबाट स्वतन्त्र पार्न मद्दत ग¥यो । उनी पहिलो विश्वयुद्धको शुरूमै भियतनामको स्वतन्त्रताको लागि आवाज बने । उनी बोल्सेभिक क्रान्तिबाट प्रेरित थिए । बोल्सेविक क्रान्तिको सफलता पछि फ्रान्स र बेलायतको उपनिवेशहरूमा विद्रोहहरू भएको थियो । बिरोधिहरुको कमजोरि पता लगाउन उनीहरुलाई अध्ययन गर्नु पर्छ भन्ने मनसायले शाशकहरुको चालाबाजिको अध्ययन गरिरहन्थे । हो ची मिन्हले भियतनामको मुक्तिका लागि आफ्नो योजनाहरू बनाउने उद्देश्यले उनीहरूको अध्ययन गरिरहन्थे । उनले फ्रान्समा भियतनामीहरूको एक समूहको आयोजना गरे र भर्साइल्स शान्ति सम्मेलनको लागि निवेदन दिएका थिए ।

हो चि मिन्ह आफनै देश भियतनाम फर्के  ठ्याक्कै त्यो देश छोडेको केहि बर्ष पछि उनले अमेरिका, अफ्रिका, बेलायत, फ्रान्स, रसिया र चीनलगायत धेरै देशहरूको भ्रमण गरेका थिए । उनले पछि इण्डोचिनेस कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापना गरेका थिए । भियतनाममा फर्केपछि उनले भियतनामको स्वतन्त्रताका लागि लिग स्थापना गरेका थिए ।, उनको पार्टिमार्फत मिन्हले भियतनामको स्वतन्त्रता आन्दोलनमा र अगस्त क्रान्तिमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।

हो ची मिन्ह एक सिद्धान्तवादी मात्र थिएनन् । एक रणनीतिक योजनाकार पनि थिए । उनको विद्रोहको अवधारणाको फराकिलो आधार थियो ।सैन्य बाहेक आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक पक्ष पनि थिए । महत्त्वपूर्ण कुरा त उनले क्रान्तिको उद्देश्य प्राप्तिका लागि जनताको सहभागिता र एक सशक्त किसान, मजदुरहरुका कुराहरु सुन्न थाले । हो ची मिन्हको मुक्ति क्रान्तिको सिद्धान्तमा उनको विचारहरु आफ्नो कृति ( “मुक्ति को मार्ग“ मा निहित छन् । उनले विद्रोहको समयमा सशस्त्र बलको संरचना र प्रकृति बाहिर निकाले । हिट एन्ड रन रणनीतिको उनको अवधारणाले भियतनामलाई विरोधीहरूलाई ठूलो क्षति पु¥याएको थियो ।

विजयको लागि उनको जोड “सशस्त्र क्रान्तिकारी शक्तिहरूको आक्रामकतासँग नजिकबाट समन्वय गरिएको सम्पूर्ण जनताको विद्रोह“ थियो । उनले भियतनामको ठोस परिस्थितिमा क्रान्तिकारी युद्धसम्बन्धी मार्क्सवाद(लेनिनवाद रचनात्मक रूपमा प्रयोग गरे । बहुसंख्यक जनसंख्याको समर्थनको आवश्यकता महसुस गर्दै उनले मानव र नागरिक अधिकार र सम्पत्तिको संरक्षण, निजी सम्पत्तीको सम्मान, अन्तस्करणको स्वतन्त्रता र जातीय समूह र बीच समानताको आश्वासन बाडथे । । होले आफ्नो सम्पत्तीको सुरक्षाको आश्वासन दिएर थुप्रै साम्राज्यवाद विरोधीलाई जितिछाडे । हो युनाइटेड नेश्नल फ्रन्टमा कामदारहरू, किसानहरू, शहरहरूको क्षुद्र पूंजीपति वर्ग, यहाँसम्म कि राष्ट्रिय बुर्जुवा वर्ग र जमिन्दार वर्गका देशभक्त व्यक्तित्वहरू समावेश थिए। क्रान्ति र स्वतन्त्रताको लागि मानिसहरूलाई एकजुट गर्ने उनको क्षमता अद्धभुत थियो ।

चतुर रणनीतिकारको रूपमा हो ची मिन्ह स्वतन्त्रताको उद्देश्य प्राप्त गर्न विद्रोह गर्ने अवसरको निम्ति पर्खिरहेका थिए । उनलाई थाहा थियो कि जापानी र फ्रेन्च अन्ततः एक अर्कासँग लड्न र निकास दिन्छन् । जापानीहरूले इन्डोकिनालाई ओगटे र ठूलो संख्यामा फ्रान्सेली अधिकारीहरूलाई कैद गरे वा मारिए र छ महिना पछि अमेरिकाले जापानमा बम खसाल्यो जसले जापानलाई आत्मसमर्पण गर्न बाध्य तुल्याएको थियो । जापानको आत्मसमर्पण पछि सम्राट बाओ दाई क्रान्तिको पक्षमा त्यागिए । २ सेप्टेम्बर १९४५ मा हो ची मिन्हले भियतनामलाई स्वतन्त्र घोषणा गरे ।

यसपछि फ्रान्सेलीसँग वार्ता जारी रह्यो तर कुनै सफलता प्राप्त भएन । पहिलो इण्डोचिना युद्ध सुरु भयो । फ्रान्सेलीहरू पराजित भए र स्वतन्त्र उत्तरी भियतनाम अस्तित्वमा आएको थियो । भियतनामले र अमेरिकी सेनासँगको लडाई जारी नै राख्योे ।

हो ची मिन्हले पनि अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए । कुशलतापूर्वक आफ्ना शक्तिशाली कम्युनिष्ट मित्रहरू मस्को यात्राको क्रममा उनीहरूबीच मध्यस्थको रूपमा व्यवहार गर्दै सन्तुलन कायम राखेका थिए । दुई पक्षको एकीकरण उनको मृत्यु भएको थियो ।

भियतनाममा फ्रान्सेलीहरू सामिल हुनु भन्दा १००० बर्ष सम्म त्यस क्षेत्रका मानिसहरूले अक्सर चिनियाँ सेनाको विजयका लागि युद्ध गरिसकेका थिए ।
को थिए हो चि मिन्ह?
हो ची मिन्ह फ्रान्सेली सरकारमा भियतनामी नागरिक कर्मचारीका छोरा थिए जसले भियतनामी स्वतन्त्रताको पक्षमा काम गर्थे । उनले आफ्ना बच्चाहरूलाई हुर्काएर कटर राष्ट्रवादी बन्न लगाएका थिए । हो ची मिन्ह निर्वासनमा लगिए र अमेरिकालगायत पश्चिमी देशहरूमा उनले विभिन्न पहिचान धारण गरे जहाँ उनले लन्डनको कार्लटन होटेलमा सहायक पेस्ट्री कूक र होटेल पोर्टरबाट काम गरेर ’जेनिन’ चिनियाँ चित्रकारको रूपमा काम गरेका थिए । फ्रान्सको पेरिसमा पुरातन वस्तुहरु र पश्चिमीहरुको बारेमा प्रशंसाका शब्दहरु देखाएर चासोेको साथ अध्ययन गरेका थिए । उनले अध्ययन गरेका ज्ञान स्वतन्त्रता संग्रामको प्रयोगशाला आफनै शाशकहरुलाई बनाए । छ वर्षसम्म पेरिसमा बसेको बेला उनले भियतनामको आत्मनिर्णयको लागि वुड्रो विल्सनको लागि निवेदन पेश गरे उनको निबेदन केहि समय बेवास्ता गरियो । अन्तयमा फ्रान्सेली कम्युनिष्ट पार्टीको संस्थापक सदस्य भइछाडे । उनी मस्को गएका थिए । जहाँ उनले स्टालिनलगायत विभिन्न कम्युनिष्ट नेताहरूसँग भेट गरे । उनका लेखहरू भियतनाममा तस्करी भइरहेको बेलामा उनले कम्युनिष्ट विधिहरू र माओत्सेतुयलनको छापामार युक्तिहरू उनको जिवनको सफलताको खुराक बन्यो । चीन र सोभियत संघको वरिपरि यात्रा गरिरहन्थे । उनी भियतनाम फर्किएपछि उनले जापानको अत्याचारसंग लड्न थाले । उनले दक्षिणी चीनमा अमेरिकी परिचालकहरूसँग सम्पर्क गरे र जापानीहरूको बिरूद्ध सैनिकहरूलाई प्रशिक्षण दिन उनीहरूको समर्थन प्राप्त गरे । हो ची मिन्हको आन्दोलन मुख्य रूपले राष्ट्रवादी थियो, फ्रान्सेसी र जापानी विरोधी एन्टिभिजनको रूपमा परिभाषित गर्दै जापानीहरुलाई भियतनाम छोड्न बाध्य गराएका थिए । उनै होले आफ्ना सयौं देशवासीहरुलाई भेटे । प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र भियतनामको स्वतन्त्रताको घोषणा गरे जसमा उनले अमेरिकी स्वतन्त्रता घोषणा पत्र र फ्रान्सेली क्रान्तिको घोषणाबाट उद्धृत गरे । युद्धको अन्त्यसम्ममा अमेरिकी सरकारले कम्युनिष्टसँगको उनको सम्बन्धमा बढी चासो राख्यो र सन्सोवियत संघ र (हाल कम्युनिष्ट) चीनले डेमोक्र्याटिक रिपब्लिक भियतनामलाई दिएको मान्यतालाई उनले जोड दिएका थिए ।
-द न्यज क्यासटल आर जि एस हिस्टरी ब्लग

प्रतिकृया लेख्नुहोस्: